Ciseleren en drijven zijn twee helften van één techniek om reliëf in plaatmetaal te maken. Drijven is het metaal vanaf de achterkant naar buiten duwen. Ciseleren is het vanaf de voorkant bewerken. De goudsmid wisselt de twee steeds af, tot de vorm af is.
Hoe het gaat
De plaat wordt vastgezet op een kom met ciseleerpek, een mengsel dat stevig genoeg is om het metaal te ondersteunen en zacht genoeg om eronder mee te geven. Met een kleine hamer en stalen ponsen in allerlei vormen drijft de goudsmid het metaal in het pek, een fractie van een millimeter per keer. Daarna wordt het stuk verwarmd, losgehaald, omgedraaid en vanaf de andere kant bewerkt. Het metaal wordt harder naarmate het bewerkt wordt en moet door uitgloeien weer zacht gemaakt worden, keer op keer.
Er wordt geen metaal weggesneden en geen metaal toegevoegd. De vorm ontstaat helemaal door de plaat te rekken en te verplaatsen, waarbij de dikte gelijkmatig blijft. Een goudsmid gebruikt soms tientallen ponsen voor één stuk, waarvan hij er veel zelf heeft gemaakt.
Waar het voor gebruikt wordt
Figuren, bloemen, bladeren, gezichten en vloeiend ornament, op medaillons, broches, hangers, klemarmbanden en vaatwerk. Het masker van Toetanchamon en het Vrijheidsbeeld zijn allebei met drijfwerk gemaakt, aan de twee uitersten van de schaal.
Het verschil met gieten en stampen
Een gegoten reliëf is massief en zwaar. Een gestampt reliëf wordt in een pers gemaakt met een stalen stempel, in serie, en is gelijkmatig en een beetje levenloos. Met de hand geciseleerd werk is hol en licht, en het laat de sporen van het gereedschap zien: scherpe lijnen, een levendig oppervlak, kleine onregelmatigheden. Draai het stuk om: bij geciseleerd werk zie je op de achterkant het reliëf in spiegelbeeld.
Slijtage
Omdat het reliëf hol is, kan het deuken door een harde stoot, en grote bolle vormen in dun zilver zijn het kwetsbaarst. Ga er een beetje voorzichtig mee om en het gaat generaties mee.
Bekijk geciseleerde sieraden.
