Ajour zagen is een patroon uit plaatmetaal zagen met een juweliersfiguurzaag, zodat het ontwerp als opengewerkt werk verschijnt: kant, letters, silhouetten, of gewoon de onderdelen van een stuk voordat ze gevormd worden. Het zaagblad is een fijn getand draadje onder spanning in een beugel, en de dunste bladen zijn nauwelijks dikker dan een haar en breken vaak. Het is het eerste wat een leerling leert en een van de laatste dingen die hij beheerst.
Hoe het gaat
Het ontwerp wordt op het metaal getekend of geplakt. Voor elke gesloten vorm boort de goudsmid een klein gaatje, steekt het blad erdoor, spant de beugel, en zaagt langs de lijn met het blad verticaal, snijdend op de neergaande slag. Op elke hoek wordt het blad ter plekke gedraaid terwijl de zaag blijft bewegen. Daarna wordt elke rand bijgewerkt met naaldvijlen, en de binnenranden worden afgeschuind of scherp gelaten al naar gelang het ontwerp. Een complex stuk kan honderden losse openingen hebben en dagen duren.
Waar het voor gebruikt wordt
Kantachtige hangers en oorbellen, monogrammen en letters, silhouetten en figuren, de opengewerkte galerijen onder een steen die van onderen licht doorlaten, de versierde zijkanten van ringen en de onderkanten van zettingen. Ajour zagen is ook hoe een goudsmid de onderdelen van bijna elk opgebouwd stuk uitzaagt, van een gesloten zetting tot een sluiting, dus het zit achter werk waar je het nooit ziet.
Handgezaagd of lasergesneden
Opengewerkt werk kan ook met laser of waterstraal gesneden worden, wat snel en exact is en geschikt voor series. Handgezaagd werk is te herkennen aan zijn randen: iets afgeschuind, met de vijl afgewerkt, met hoeken die scherp zijn zonder mechanisch te zijn, en met de kleine variaties van een hand. Lasergesneden randen zijn volmaakt haaks en identiek, met bij sommige metalen een lichte hittevlek aan de achterkant. Bij een uniek ontwerp voor jou is met de hand zagen vaak simpelweg de meest directe weg, en het laat de goudsmid de tekening aanpassen naarmate het metaal hem laat zien.
Wat het kost
Uren. Een monogramhanger is een middag; een kanten kraag is weken. Het metaal in een opengewerkt stuk is weinig, omdat het meeste weggezaagd is, dus ajoursieraden worden bijna helemaal op het werk geprijsd. Het is ook een van de technieken waarin je de hand het duidelijkst ziet.
Dragen en onderhoud
Opengewerkt werk is licht en comfortabel, wat grote stukken mogelijk maakt. Fijne bruggetjes metaal zijn de zwakke plek: ze kunnen verbuigen of aan breiwerk blijven haken, en een verbogen bruggetje is een reparatie. Vuil verzamelt zich in de openingen. Week het stuk in lauw water met wat milde zeep en gebruik een zachte borstel; duw geen doek door de openingen.
Zie ajoursieraden, of beschrijf je sieraad.
