Een diamantcertificaat beoordeelt slijpsel, kleur, zuiverheid en karaat op schalen die de hele branche deelt. Een rapport voor een kleursteen doet iets anders. Bij een saffier, robijn, smaragd, spinel of Paraíba-toermalijn zijn de vragen die de prijs bepalen of de steen natuurlijk is, wat ermee gedaan is en, bij de allerbeste stenen, waar hij gewonnen is. Dat zijn de vragen die een kleurstenenlaboratorium beantwoordt.
De laboratoria
Vier namen komen steeds terug in veilingcatalogi en bij handelaren. Elk heeft zijn eigen huisstijl, en bij een steen van echte waarde is het gebruikelijk om er twee te zien.
- SSEF, het Zwitserse gemmologische instituut in Bazel, opgericht in 1974 en gerund als stichting zonder winstoogmerk. Bekend om herkomst- en behandelingsrapporten voor robijn, saffier en smaragd, en om het testen van natuurparels.
- Gübelin Gem Lab in Luzern, voortgekomen uit het juweliershuis Gübelin, dat sinds de jaren twintig insluitsels bestudeert. Een Gübelin-rapport met een herkomst erop weegt zwaar in de handel. Het programma Provenance Proof voegt daar een traceerbaar spoor vanaf de mijn aan toe.
- GRS (GemResearch Swisslab), in 1996 opgericht door Adolf Peretti, met laboratoria in Zwitserland en Azië. Zijn rapporten zijn gangbaar bij stenen die in Bangkok en Hongkong worden verkocht, en het staat bekend om de kleurtermen die het afdrukt, zoals "pigeon's blood" voor robijn en "royal blue" voor saffier.
- AGL, American Gemological Laboratories in New York, opgericht in 1977. Het referentielaboratorium van de Amerikaanse kleurstenenhandel, met een uitgewerkt systeem om de mate van behandeling te beschrijven.
Ook GIA geeft rapporten voor kleurstenen af, met herkomst op verzoek, en is vaak de naam die een koper buiten de vakhandel kent. Lees meer over diamantcertificaten, waarvoor andere regels gelden.
Wat er in een rapport staat
Identificatie. De soort en de variëteit: natuurlijk korund, variëteit saffier. Dit is de regel die een natuurlijke steen scheidt van een synthetische met dezelfde chemie. Synthetische saffier en robijn worden al sinds de negentiende eeuw gemaakt en zien er overtuigend uit.
Behandeling. De belangrijkste regel van allemaal. Bij saffier en robijn is de gebruikelijke vermelding of de steen sporen van verhitting vertoont; onverhitte stenen van mooie kleur zijn zeldzaam en worden daarnaar geprijsd. Naast verhitting noemt het rapport alles wat ingrijpender is: berylliumdiffusie, glasvulling in robijn, verven. Bij smaragd gaat het om zuiverheidsverbetering: vrijwel elke smaragd heeft gevulde scheurtjes, met olie of hars, en het rapport beoordeelt hoeveel, meestal als geen, gering, matig of aanzienlijk. Lees meer over verhitting in het artikel over saffier en over oliën in het artikel over smaragd.
Herkomst. Een oordeel, geen zekerheid. Laboratoria bepalen de herkomst door de insluitsels, sporenelementen en spectra van een steen te vergelijken met referentiestenen uit bekende mijnen. Bij veel stenen is de uitkomst duidelijk; bij sommige zijn laboratoria het oneens, en dan zegt een rapport dat of laat het de herkomst open. Herkomst telt omdat de markt extra betaalt voor saffier uit Kasjmir en Ceylon, robijn uit Birma en smaragd uit Colombia, maar een mooie steen uit Mozambique of Zambia is geen mindere steen. Lees meer over waar edelstenen vandaan komen.
Kleurtermen. "Pigeon's blood", "royal blue", "cornflower blue", "Paraíba": handelsnamen voor de mooiste kleuren, die sommige laboratoria afdrukken als een steen aan hun eigen criteria voldoet. Die criteria zijn niet bij elk laboratorium hetzelfde. Een steen die de term bij het ene laboratorium krijgt, krijgt hem bij het andere misschien niet, en dat is een van de redenen waarom dezelfde steen soms met twee rapporten reist.
Wat een rapport niet zegt
Het noemt geen waarde en geen cijfer voor het slijpsel. Twee saffieren met identieke rapporten kunnen een veelvoud in prijs verschillen omdat de ene levendiger en beter geslepen is. Het beschrijft de steen bovendien op de dag van het onderzoek: een rapport voor een smaragd zwijgt over olie die er later bij is gekomen.
Wanneer je er een nodig hebt
Voor een verlovingsring met een natuurlijke saffier of robijn van enig formaat, of een smaragd van mooie kleur, is een rapport van een van deze laboratoria goed besteed geld, en een goudsmid kan het regelen. Voor kleine bijstenen en voor de meeste toermalijn, granaat, aquamarijn en spinel onder een karaat staat de prijs van het rapport niet in verhouding tot de steen; dan is de factuur van de goudsmid, met de steen en een eventuele behandeling erop, wat je bewaart. Een sieraad op Lujoro met een rapport vermeldt op zijn pagina welk laboratorium, met een link om het nummer te controleren.