Ioliet is de edelsteenvariëteit van het mineraal cordieriet. Zijn beste kleur is een violetblauw dat aan saffier of tanzaniet doet denken, en hij kost veel minder dan beide; hij is om die reden als "watersaffier" verkocht, een van de misleidende handelsnamen om te kennen.
Drie kleuren in één steen
Ioliet is een van de sterkst pleochroïsche edelstenen: hetzelfde kristal toont violetblauw uit de ene richting, lichtblauwgrijs uit een andere en bijna kleurloos gelig uit de derde, en de oude naam dichroïet legt dat vast. De slijper richt de steen zo dat het beste blauw bovenop ligt, ten koste van gewicht, en daarom is een goed geslepen ioliet kleiner dan het ruwe materiaal beloofde en ziet een slecht geslepen exemplaar er van boven flets of grijzig uit. Bekijk hem van boven, bij daglicht, en draai hem: de kleurwissel aan de zijkanten is normaal en is hoe je weet dat het ioliet is. Zie optische effecten.
De Vikingsteen
Een populair verhaal wil dat Noorse zeevaarders dunne plakjes ioliet als polarisatiefilter gebruikten om de zon door een bewolkte hemel te vinden en erop te koersen. Cordieriet polariseert licht en de methode werkt; of de Vikingen hem gebruikten is onbewezen, want zo'n steen is nooit in een Vikingcontext gevonden. Het is een goed verhaal bij een sieraad, verteld als verhaal.
Waar het vandaan komt
India (Odisha en Madhya Pradesh) levert het grootste deel van de markt, met Sri Lanka, Tanzania, Madagaskar, Brazilië en Myanmar; Noorwegen was de historische vindplaats en Canada levert wat. "Bloedschot"-ioliet, met rode flitsen van hematietplaatjes, komt uit Sri Lanka en India en is een verzamelaarscuriositeit. Herkomst verandert de prijs niet.
Wat de prijs bepaalt
Eerst kleur: een verzadigd violetblauw zonder het grijs dat lagere kwaliteiten tonen. Dan zuiverheid, want ioliet draagt vaak fijne naalden en scheurtjes, en dan formaat: schone stenen boven de drie of vier karaat zijn ongewoon, en boven de tien zeldzaam. Toch is ioliet een van de best betaalbare blauwe edelstenen die er zijn; een mooie steen kost een kleine fractie van een vergelijkbare saffier of tanzaniet. Ioliet wordt niet behandeld en er is geen synthese, dus wat je ziet is natuurlijk; het enige om op te letten is blauw glas, dat een loep aan zijn belletjes en een refractometer aan zijn waarde onderscheidt.
Dragen
Hardheid 7 tot 7,5 maakt ioliet geschikt om regelmatig te dragen, maar hij heeft een splijtrichting en kan splinteren bij een harde klap, en zijn fijne scheurtjes kunnen groeien. Een beschermende zetting is verstandig voor een ring, en een hanger of oorbellen laten de kleur sowieso het mooist zien. Lauw water en een zachte doek; geen ultrasoon reiniger of stoom, en geen plotselinge hitte. Zie welke edelstenen je elke dag kunt dragen. Beschrijf je sieraad en een goudsmid zoekt een steen die op de kleur geslepen is.