Een groot deel van de namen die je op markten, in oude sieradendozen en in webshops tegenkomt, is bedacht om een goedkope steen naar een dure te laten klinken. Een "Boheemse diamant" is bergkristal, een "Balasrobijn" is spinel, een "Madeira-topaas" is citrien. Sommige van die namen zijn eeuwen oud en werden ooit te goeder trouw gebruikt, toen men stenen nog op kleur indeelde; andere zijn gewoon verkooppraat. Ze lopen nog altijd rond, vooral bij geërfde sieraden en op oude taxaties.
De regel is eenvoudig: de naam van een steen is de naam van het mineraal of de variëteit, en een plaatsnaam mag alleen als de steen daar echt vandaan komt. "Ceylonsaffier" mag als de saffier uit Sri Lanka komt; "Ceylondiamant" mag nooit, want het is zirkoon. CIBJO, de wereldfederatie van de sieradenbranche, legt dit vast in haar Blue Books, en in de Europese Unie is een naam die een koper op het verkeerde been zet een oneerlijke handelspraktijk. Een goudsmid noemt de steen op de factuur bij de echte naam; dat is ook wat je bewaart.
De lijst
De tabel volgt een veelgebruikt Europees edelsteenhandboek. Hij is niet volledig, want er komen nog altijd namen bij.
| Handelsnaam | Wat het werkelijk is |
|---|---|
| Adelaide-robijn | almandien (granaat) |
| Afrika-smaragd | groene fluoriet |
| Alaska-diamant | bergkristal |
| Amerika-jade | groene vesuviaan |
| Amerikaanse robijn | pyroop, almandien of rozenkwarts |
| Arizona-robijn | pyroop (granaat) |
| Arizona-spinel | rode of groene granaat |
| Arkansas-diamant | bergkristal |
| Balasrobijn | roze spinel |
| Blauwe alexandriet | blauwe of paarse saffier |
| Blauwe maansteen | chalcedoon |
| Boheemse diamant | bergkristal |
| Boheemse robijn | pyroop of rozenkwarts |
| Boheemse chrysoliet | moldaviet |
| Braziliaanse robijn | roze topaas |
| Braziliaanse saffier | blauwe topaas |
| Braziliaanse aquamarijn | blauwgroene topaas |
| Californische robijn | hessoniet (granaat) |
| Ceylon-opaal | maansteen |
| Ceylondiamant | kleurloze zirkoon |
| Duitse lapis | blauw geverfde jaspis |
| Duitse diamant | bergkristal |
| Goudtopaas | citrien of gebrande amethist |
| India-jade | aventurijn |
| Kaapchrysoliet | groene prehniet |
| Kaaprobijn | pyroop (granaat) |
| Kandy-spinel | almandien (granaat) |
| Koningstopaas | roodgele saffier (korund) |
| Kopersmaragd | dioptaas |
| Korea-jade | serpentijn |
| Lithion-amethist | kunziet |
| Lithionsmaragd | hiddeniet |
| Madeira-topaas | citrien of gebrande amethist |
| Marmarosch-diamant | bergkristal |
| Matura-diamant | kleurloze gebrande zirkoon |
| Mexicaanse jade | groen geverfde kalksteen |
| Mexicaanse diamant | bergkristal |
| Montana-robijn | rode granaat |
| Oeralsmaragd | demantoïde (granaat) |
| Oriënt-amethist | paarse saffier |
| Oriënttopaas | gele saffier |
| Palmira-topaas | citrien of gebrande amethist |
| Rooktopaas | rookkwarts |
| Saksische chrysoliet | groengele topaas |
| Saksische diamant | kleurloze topaas |
| Salamanca-topaas | citrien of gebrande amethist |
| Serra-topaas | citrien of gebrande amethist |
| Siam-aquamarijn | blauwe zirkoon |
| Siberische robijn | rode toermalijn |
| Siberische chrysoliet | demantoïde (granaat) |
| Simili-diamant | glas |
| Slavendiamant | kleurloze topaas |
| Spaanse topaas | citrien of gebrande amethist |
| Strassdiamant | glas |
| Transvaaljade | groene grossulaar (granaat) |
| Weense turkoois | blauw geverfde klei |
Hoe je ze herkent
Een paar patronen keren terug. Een plaatsnaam plus een dure steen (Arizona-robijn, Alaska-diamant, Spaanse topaas) is bijna altijd een goedkopere steen uit die streek. "Oriënt-" voor een steen betekent meestal saffier in een andere kleur. Alles wat "-topaas" heet en goudgeel is, is doorgaans citrien of gebrande amethist. Alles wat "-jade" heet buiten jadeïet en nefriet, is iets anders: serpentijn, aventurijn, grossulaar, geverfde kalksteen. Lees meer over jade en zirkoon en zirkonia.
Wat het voor je sieraad betekent
Een verkeerde naam maakt de steen niet lelijker, wel anders geprijsd. Rozenkwarts is een mooie steen, maar geen robijn, en een erfstuk met "Boheemse granaat" bevat gewoon echte pyroop uit Bohemen, die naam klopt. Twijfel je bij een erfstuk of een aankoop, dan stelt een goudsmid of een gemmoloog de steen met een paar instrumenten vast; zie de cijfers op de eigenschappenkaart. Bij een steen van waarde is een rapport van een laboratorium de zekerheid.