Kyaniet is het bekendst in een blauw dat met saffier kan wedijveren, vaak met een licht gestreepte, bladvormige structuur die zijn kristalbouw verraadt. Het komt ook voor in groen, blauwgroen, oranje en kleurloos. De naam komt van het Griekse woord voor blauw, en de oude naam disteen, "twee sterktes", van de eigenschap die hem bijzonder maakt.
Twee hardheden
Kyaniet is het schoolvoorbeeld van een mineraal waarvan de hardheid van de richting afhangt: ongeveer 4 tot 4,5 in de lengte van het bladvormige kristal en 6 tot 7 dwars erop. Een stalen mes krast het de ene kant op en de andere niet. Dat maakt het lastig te slijpen, omdat dezelfde steen in de ene richting zacht is en in de volgende hard, en hij heeft bovendien een volkomen splijting; de slijper moet elke steen met zorg richten, en het verklaart waarom schone, goed geslepen kyaniet ongewoon is en waarom het meeste materiaal naar de industrie gaat, waar kyaniet een grondstof is voor hittebestendig keramiek.
Kleuren en vindplaatsen
Fijne blauwe kyaniet, verzadigd en gelijkmatig genoeg om te facetteren, komt sinds de jaren negentig uit Nepal en zette de standaard; het beste ervan is een korenbloem- tot koningsblauw dat op het eerste gezicht voor saffier doorgaat. Brazilië (Minas Gerais), Kenia, de Verenigde Staten (North Carolina), Myanmar en Zwitserland leveren blauw en kleurloos materiaal, meestal gestreept. Groene en blauwgroene kyaniet komt uit Brazilië en Oost-Afrika. Oranje kyaniet, gekleurd door mangaan, werd in 2008 in Tanzania gevonden en is zeldzaam genoeg om een verzamelaarssteen te zijn. Kyaniet wordt niet behandeld en er is geen synthese; wat je ziet is wat uit de grond kwam.
Waar je op let
Een gelijkmatig, verzadigd blauw zonder kleurzonering, en een schone steen; de meeste kyaniet toont strepen, kleurbanden of zilverige splijtflitsen, en een steen zonder is een veelvoud waard van een steen ermee. Gefacetteerde stenen boven de drie of vier karaat zonder zichtbare fouten zijn schaars. De prijzen zijn bescheiden: fijn Nepalees blauw kost een kleine fractie van saffier in dezelfde kleur, en gestreept cabochonmateriaal is goedkoop.
Kyaniet of saffier
Beide zijn blauw, en kyaniet is als de duurdere steen verkocht. Kyaniet is lichter voor zijn formaat, zachter, en toont onder de loep zijn bladstructuur en splijting; een refractometer scheidt ze meteen, en saffier heeft helemaal geen splijting. Zie hoe een gemmoloog een edelsteen herkent. Voor een steen die als saffier tegen een saffierprijs wordt verkocht, vraag je een rapport.
Dragen
Door zijn zachte richting en zijn splijting is kyaniet een steen voor oorbellen en hangers, of voor een ring in een beschermende gesloten zetting die met zorg gedragen wordt; een klap op de verkeerde rand kan hem splijten. Lauw water en een zachte doek; geen ultrasoon reiniger, geen stoom. Zie welke edelstenen je elke dag kunt dragen. Beschrijf je sieraad en een goudsmid zet een kyaniet zo dat zijn zwakke richting beschermd is.