Pforzheim, in het zuidwesten van Duitsland aan de noordrand van het Zwarte Woud, noemt zichzelf Goldstadt, de goudstad. Tweeënhalve eeuw lang is het het centrum van de Duitse sieraden- en horloge-industrie geweest, en een groot deel van de gouden sieraden die in Duitsland verkocht worden gaat er nog altijd in een of andere vorm doorheen: als legering, als ketting, als zetting, als de opleiding van de goudsmid die het maakte.
Hoe het begon
In 1767 stond markgraaf Karl Friedrich van Baden toe dat in het weeshuis van de stad een horloge- en sieradenmanufactuur werd opgezet, om de kinderen een vak te geven. De onderneming groeide uit tot een industrie: in de negentiende eeuw leverde Pforzheim een groot deel van de Duitse sieraden, exporteerde naar de hele wereld, en had het de gemechaniseerde kettingfabricage en het stanswerk ontwikkeld die betaalbare gouden sieraden mogelijk maakten. Op het hoogtepunt, voor de Eerste Wereldoorlog, werkten tienduizenden mensen in de stad in het vak, en de jugendstilsieraden van de jaren rond 1900 werden grotendeels hier gemaakt.
Verwoesting en wederopbouw
Op 23 februari 1945 verwoestte een luchtaanval op één avond het grootste deel van de stad en kwam ongeveer een kwart van de bevolking om. De sieradenindustrie werd in de jaren na de oorlog samen met de stad herbouwd, en in de jaren zestig was Pforzheim opnieuw een van de grootste sieradenproducerende steden van Europa. Sindsdien is de productie naar het buitenland verhuisd, zoals overal, en heeft de stad de delen van de keten gehouden die vakmanschap en nabijheid vragen: raffinage, legeringen, fournituren, gereedschap, opleiding en ontwerp.
Wat er vandaag is
- Het Schmuckmuseum Pforzheim, in het Reuchlinhaus, is een van de zeer weinige musea ter wereld die volledig aan sieraden gewijd zijn. De collectie beslaat vijfduizend jaar, van de oudheid via renaissance en jugendstil tot hedendaagse sieraadkunst, en is op zichzelf een reis waard.
- De Goldschmiedeschule mit Uhrmacherschule leidt goudsmeden en horlogemakers op, en de Hochschule Pforzheim heeft een van de bekendste ontwerpfaculteiten van Duitsland, met een sieradenopleiding waar veel van de ateliergoudsmeden van het land vandaan komen.
- Fabrikanten, raffinaderijen, steenhandelaren, gereedschapmakers en galvaniseerders. Een groot deel van de toeleveringsketen waar Duitse goudsmeden op leunen zit hier of vlakbij, en de kettingfabrieken van Pforzheim leveren nog altijd aan de handel in heel Europa.
- Het Technisches Museum toont de machines van de sieraden- en horloge-industrie.
Wat het betekent voor een koper
Pforzheim is meer een werkende industriestad dan een plek om langs etalages te slenteren. Zijn belang ligt in wat het levert: legeringen, kettingen, zettingen, gereedschap en opleiding. Veel Duitse goudsmeden zijn hier opgeleid of kopen hier hun materiaal, en een stuk van een zelfstandige goudsmid in Berlijn of München heeft goede kans een Pforzheimse ketting of zetting in zich te hebben. Voor de Duitse merken op goud en zilver, zie keurmerken en stempels en keurmerken herkennen; Duitsland heeft geen staatskeur, dus het gehaltestempel van de maker is wat je vindt.
Zie de goudsmeden in Pforzheim op Lujoro, en vergelijk Idar-Oberstein, de Duitse stad voor stenen.