Alexandriet is de variëteit van chrysoberil die van kleur verandert: groen tot blauwgroen bij daglicht, rood tot paarsrood onder een gloeilamp of een kaars. De oude handelsregel is "smaragd overdag, robijn 's nachts", en voor een mooie steen is dat nauwelijks overdreven. Geen andere steen doet dit zo sterk, en geen andere steen van deze kwaliteit is zo zeldzaam. Lees meer over het mineraal zelf in chrysoberil en kattenoog.
Waarom hij van kleur verandert
De kleur komt van chroom, hetzelfde element dat smaragd en robijn kleurt. Alexandriet absorbeert licht in het gele deel van het spectrum en laat groen en rood ongeveer even goed door, zodat de lichtbron bepaalt wat het oog ziet: daglicht is rijk aan groen en blauw, een gloeilamp of een vlam aan rood. Het effect wordt beoordeeld op hoe volledig de wissel is. Een zwakke steen verschuift van grijsgroen naar bruinrood; een mooie steen slaat om van helder groen naar frambozenrood, met weinig van de andere kleur erin. Beoordeel het onder beide soorten licht, liefst daglicht uit een noordraam en een gewone gloeilamp; ledlampen laten minder van de wissel zien. Zie optische effecten.
Waar hij vandaan komt
Hij werd in de jaren 1830 gevonden in de smaragdmijnen van de Oeral en genoemd naar de latere tsaar Alexander II. De Russische stenen, groen en rood waren de kleuren van het keizerlijke leger, werden de maatstaf, en de Oeralvindplaatsen zijn vrijwel uitgeput; een Russische alexandriet is tegenwoordig bijna altijd antiek. Brazilië leverde de mooiste stenen van de moderne tijd uit de vindplaats Hematita in Minas Gerais, ontdekt in 1987 en binnen een paar jaar grotendeels leeggehaald. Sri Lanka geeft grotere maar meestal zwakker wisselende stenen; Tanzania, Madagaskar, Zimbabwe en India leveren nu het grootste deel van de markt. Herkomst bepaalt de prijs niet zoals bij saffier; de kracht van de wissel wel.
Wat de prijs bepaalt
Drie dingen, in deze volgorde: de kracht en zuiverheid van de kleurwissel, de zuiverheid van de steen, en het formaat. Mooie alexandriet is zeldzaam boven één karaat en heel zeldzaam boven drie, en een schone steen met een volledige wissel wordt geprijsd als de duurste kleurstenen. Stenen met een zwakke of modderige wissel, of een sterk groen met een bruine nachtkleur, kosten een fractie. Kattenoog-alexandriet, met een bewegende lichtstreep bovenop de kleurwissel, is nog zeldzamer en wordt daarnaar gewaardeerd.
Synthetisch en imitatie
Synthetische alexandriet wordt sinds de jaren zeventig gegroeid met flux- en trekmethoden en is gewoon; hij toont een goede wissel en is zonder laboratorium moeilijk van natuurlijke steen te onderscheiden. Veel gewoner nog is "alexandriet" die helemaal geen chrysoberil is: synthetisch korund of spinel met kleurwissel, sinds het begin van de twintigste eeuw onder die naam verkocht en te vinden in talloze ringen uit het midden van de vorige eeuw. Een laboratoriumrapport dat de soort en de oorsprong (natuurlijk of synthetisch) noemt, is de regel bij elke alexandriet van waarde. Lees meer over synthetische stenen en imitaties.
Dragen
Met 8,5 op de schaal van Mohs is alexandriet harder dan elke steen behalve diamant, saffier en robijn, zonder splijting om rekening mee te houden. Het is een steen voor een ring die je elke dag draagt. Zie welke edelstenen je elke dag kunt dragen.
Alexandriet is een geboortesteen voor juni, naast parel en maansteen, en de steen van het 55-jarig huwelijk. Beschrijf je sieraad en een goudsmid zoekt een steen en laat je de wissel zien voordat hij gezet wordt.